Dawniej i dziś – lodownia w koziańskim parku – O dawnej i niedawnej przeszłości

Lodownie (inaczej chłodnie) pełniły w przeszłości taką funkcję jak współczesne lodówki (pośrednio stanowiły również symbol statusu i bogactwa właścicieli). Koncepcja nowożytnych lodowni, pojawiła się w Wielkiej Brytanii już na początku XVII wieku. Najczęściej urządzane były w piwnicach lub w specjalnie do tego celu budowanych obiektach. Właściwa lodownia zewnętrzna to dół obmurowywany cegłą lub kamieniem na całej głębokości a następnie drewnem (w Kozach najprawdopodobniej nie zastosowano izolacji drewnianej). Na dnie takiej konstrukcji budowano odpływ wody z topniejącego lodu. Dachy (kopuły) lodowni przybierały różne formy. Lodownie zwykle miały system podwójnych drzwi, które nigdy nie były otwierane jednocześnie. Umożliwiało to utrzymanie względnie stałej i niskiej temperatury wewnątrz i ograniczyć kontakt z powietrzem panującym na zewnątrz. Wejścia umieszczano od strony północnej. Niższą temperaturę uzyskiwano również poprzez sadzenie wokół drzew.

Lód do lodowni wycinano na stawach lub w rzekach zimą, w najbardziej mroźne dni. Wkładano go do wnętrza lodowni na specjalną kratę (używano krat metalowych i drewnianych), tłuczono na mniejsze kawałki, a następnie polewano gorącą wodą i posypywano solą, by otrzymać jednolitą lodową bryłę. W tak przygotowanej lodowni przechowywano mięso, ryby, nabiał a także napoje. W poradniku z połowy XIX wieku Karolina Nakwaska zwracała uwagę, że wielkie są z lodowni korzyści, a nakład prawie żaden, chyba na pierwsze zachody i budowę [1]

Lodownia w Kozach znajduje się w parku od północnej strony pałacu Czeczów, powstała ok. poł. XIX wieku. Ma wewnątrz kształt odwróconej gruszki o głębokości 4,5 metra, z odpływem. Ściany lodowni są murowane z cegły, spojone zaprawą cementową i wapienną. Nad kopcem z ziemi wyłania się kopuła – ok. 1/4 wysokości budowli. W latach 80. XX wieku koziańska lodownia użytkowana była jako składowisko śmieci (m. in. z pobliskiego zakładu fryzjerskiego, później lokali handlowych). Remont pałacu Czeczów w ramach zadania „Wzrost atrakcyjności turystycznej Gminy Kozy poprzez zagospodarowanie terenu parku w zabytkowym założeniu pałacowo-parkowym – Pałac Czeczów” dofinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 wiązał się także z odrestaurowaniem otaczającego go parku, w tym również lodowni. Dzięki temu oczyszczono ją ze śmieci, wzmocniono konstrukcję oraz odtworzono fragmenty przedsionka i kamiennego pierścienia na zewnątrz, założono zabezpieczającą kratę, oświetlenie [2] To jedyny tego typu obiekt zachowany w regionie.