Jednym z obiektów należących do koziańskiego majątku – tzw. folwarku dworskiego – był dom mieszkalny zwany „Domem pod zegarem”. Nazwa ta nawiązywała do umieszczonego na niewielkiej wieżyczce zegara, który był charakterystycznym elementem budynku i służył jako punkt orientacyjny dla mieszkańców oraz pracowników folwarku. Wieżyczka nie zachowała się do naszych czasów. Historia budynku sięga końca XVIII wieku, kiedy właścicielami Kóz była rodzina Jordanów. Obecną formę architektoniczną otrzymał jednak podczas przebudowy przeprowadzonej w drugiej połowie XIX wieku z inicjatywy Hermana Czecza, który unowocześnił zabudowania folwarczne, dostosowując je do potrzeb nowoczesnego gospodarstwa rolnego.

(widok od strony parku dworskiego). Fotografia ze zbiorów Izby Historycznej im. Adolfa Zubera w Kozach.
Budynek pełnił funkcję administracyjno-mieszkalną. Mieszkał w nim zarządca majątku oraz karbowi – nadzorujący pracę robotników folwarcznych i chłopów zatrudnionych przy pracach polowych. Znajdowały się tu również pomieszczenia biurowe administracji majątku. W okresie intensywnego rozwoju hodowli bydła, prowadzonej przez rodzinę Czeczów, działało tu także laboratorium. Pod budynkiem znajdowały się obszerne sklepione piwnice wykorzystywane do przechowywania ziemniaków oraz buraków pastewnych. Rozległy plac przed domem stanowił centrum życia gospodarczego folwarku.

Dom usytuowany był w jednej linii z oborą i stajnią, tworząc spójną zabudowę gospodarczą. Jest to budynek murowany, jednopiętrowy, założony na planie wydłużonego prostokąta i nakryty wysokim dachem dwuspadowym. Jego frontowa elewacja jest symetryczna. Centralną oś podkreśla główne wejście ujęte w prosty, reprezentacyjny portal, ponad którym znajduje się dekoracyjnie opracowana część elewacji. Regularnie rozmieszczone okna nadają budynkowi harmonijny i uporządkowany wygląd, podkreślając jego użytkowy, lecz jednocześnie reprezentacyjny charakter.
Na archiwalnej fotografiach z XX wieku widoczny jest stan zachowania budynku. Zachował wówczas pierwotne tynki, drewnianą stolarkę okienną (siedem okien na piętrze) oraz charakterystyczne schody prowadzące do głównego wejścia. Przed budynkiem rozciągał się nieutwardzony plac gospodarczy, pozbawiony zieleni ozdobnej i współczesnej infrastruktury.

Fotografia ze zbiorów Ośrodka Dokumentacji Zabytków.


W 2024 roku zakończono kompleksową modernizację obiektu (obecnie przy ul. Szkolnej 6). Wykonano nowe pokrycie dachowe, ocieplono ściany i położono nową elewację, zachowując historyczne proporcje oraz zasadniczy układ architektoniczny budynku. Odtworzono również dekoracyjne opracowanie środkowej części fasady, dzięki czemu podkreślono reprezentacyjny charakter wejścia. Znacznie zmieniło się także otoczenie. Dawny plac gospodarczy ustąpił miejsca uporządkowanej przestrzeni z utwardzoną nawierzchnią, chodnikami, miejscami postojowymi i elementami współczesnej infrastruktury. Mimo tych zmian budynek nadal pozostaje jednym z najlepiej rozpoznawalnych świadków historii dawnego folwarku i przypomina o okresie, gdy majątek ziemski rodziny Czeczów należał do najnowocześniejszych gospodarstw rolnych w regionie.




