700 lat Parafii w Jawiszowicach – kościół św. Marcina z Tours

W 2026 roku wiele miejscowości dawnego Księstwa Oświęcimskiego obchodzi 700. rocznicę swoich najstarszych zachowanych wzmianek źródłowych. Po raz pierwszy zostały one odnotowane w 1326 roku w rejestrach świętopietrza i dziesięciny papieskiej, sporządzonych na potrzeby Stolicy Apostolskiej. Wśród nich znalazły się: Bestwina, Biertołtowice (również: Biertułtowice) [1], Dankowice, Głębowice, Jawiszowice, Kozy, Lipnik, Nidek, Osiek, Pisarzowice, Polanka, Stara Wieś, Wilamowice oraz Witkowice.

Rejestry świętopietrza stanowią jedno z najważniejszych źródeł do badań nad średniowiecznym osadnictwem i organizacją kościelną na ziemiach polskich. Ich sporządzenie wiązało się z poborem świętopietrza – daniny płaconej na rzecz papieża – oraz ewidencją parafii zobowiązanych do uiszczania tego świadczenia. Dzięki temu dokumenty te zachowały nazwy wielu miejscowości i parafii, często będąc najstarszym znanym świadectwem ich istnienia.

Współcześnie wykazy te zostały opublikowane w wielotomowym wydawnictwie źródłowym Monumenta Poloniae Vaticana, które zawiera edycję dokumentów watykańskich odnoszących się do dziejów Polski. Dla wielu miejscowości dawnego Księstwa Oświęcimskiego zapisy z 1326 roku stanowią najstarsze znane wzmianki pisane, dlatego rok 2026 jest okazją do upamiętnienia ich co najmniej siedmiowiekowej historii udokumentowanej w źródłach. Obchody 700-lecia wspólnoty parafialnej w Jawiszowicach [2] rozpoczęto 11 listopada 2025 r. w trakcie obchodów uroczystości ku czci głównego Patrona Parafii św. Marcina. Obchody potrwają do 11 listopada 2026 r. [3]

Obecny kościół w Jawiszowicach został wzniesiony w 1692 r. na miejscu poprzedniego z początku XVI w., spalonego ok. 1687 r. Kościół był kilkakrotnie remontowany, po raz ostatni intensywne prace konserwatorskie i porządkowe przeprowadzono w latach 2000-2012. Powszechnie uznaje się go za jeden z cenniejszych zabytków architektury drewnianej w Polsce [4]

---

W parafii w Jawiszowicach pracowali również księża, którzy także pełnili posługę w parafii Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Kozach. Byli to:

– ks. Józef Sanak (wrzesień 1941 – listopad 1942), wikariusz w Jawiszowicach, późniejszy proboszcz w Kozach;

– ks. Andrzej Wypych (lipiec 1981 – czerwiec 1982), wikariusz w Jawiszowicach, następnie wikariusz w Kozach; w latach 2011–2023 biskup pomocniczy w Chicago;

– ks. Marek Łapczyński (sierpień 1989 – sierpień 1997), wikariusz w Jawiszowicach, następnie wikariusz w Kozach, obecnie proboszcz parafii Zesłania Ducha Świętego w Kozach-Gajach. [5]

---

Serdeczne podziękowania składam księdzu Tomaszowi Kramarczykowi, wikariuszowi Parafii w Jawiszowicach, za życzliwość, poświęcony czas, otwartość, umożliwienie wykonania zdjęć oraz cenne informacje i komentarze dotyczące kościoła, obchodów Jubileuszu oraz życia parafii.

---

[1] obecnie Komorowice; w 1647 roku pojawiła się pierwsza wzmianka, że Biertułtowice są już nazywane Komorowicami. Biertołtowice [w:] Janusz Kudłacik, Ziemia obiecana? Średniowieczne osadnictwo w księstwie oświęcimskim; Biertułtowice, [w:] Wacław Gojniczek, Lech Krzyżanowski, Jerzy Sperka, Komorowice Krakowskie, Komorowice Śląskie. Dzieje dwóch miejscowości, potem czterech, a dzisiaj dzielnic(y) Bielska-Białej, Bielsko-Białe 2024

[2] Jawiszowice w Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu [dostęp 26.07.2026]

[3] 700-lecie Jawiszowickiej Parafii, Parafia Św. Marcina Biskupa w Jawiszowicach [dostęp 26.07.2026]

[4] zob. Tadeusz Śledzikowski, Kościół parafialny pw. św. Marcina; ks. Szymon Tracz, Kościół św. Marcina, [w:] Sakralne Dziedzictwo Małopolski [dostęp 26.07.2026]

[5] Kapłani pełniący posługę w parafii św. Marcina Biskupa w Jawiszowicach [dostęp 26.07.2026]