Dyplom nadania godności członka honorowego Towarzystwa Domu Katolicko-Ludowego w Kozach, wystawiony uchwałą Walnego Zgromadzenia 27 stycznia 1924 roku, stanowi ciekawe źródło historyczne i wartościowe świadectwo działalności Towarzystwa. Dokument potwierdza uhonorowanie Tomasza Byrskiego [1] w uznaniu zasług przy zakładaniu i budowie Domu Katolicko-Ludowego [2] – instytucji pełniącej funkcję centrum życia społecznego i kulturalnego lokalnej wspólnoty w Kozach w okresie międzywojennym. Dom był siedzibą wszystkich organizacji katolickich w koziańskiej parafii.
W kompozycji dyplomu zastosowano ramkę z motywem stylizowanej girlandy roślinnej, nawiązującą do tradycji klasycystycznej symboliki wieńca jako znaku zaszczytu i uhonorowania. Podpisy członków zarządu – Tomasz Szlagór, ks. Franciszek Żak, Antoni Furch – zamykają kompozycję, nadając jej formalny i reprezentacyjny charakter [3].
Dyplom należy postrzegać nie tylko jako akt formalny, lecz również jako element budowania prestiżu Towarzystwa oraz utrwalania pamięci o osobach szczególnie zasłużonych dla lokalnej społeczności. W realiach II Rzeczypospolitej dokumenty tego rodzaju pełniły funkcję symboliczną – wzmacniały tożsamość wspólnotową oraz podkreślały znaczenie oddolnej aktywności społecznej i religijnej.
Ze zbiorów rodzinnych Marcina Jaworskiego.
Foto ze zbiorów Izby Historycznej im. Adolfa Zubera w Kozach
Foto własne, luty 2022 r.
[1] Tomasz Byrski urodził się w Kozach 24 października 1864 roku, zmarł 8 marca 1943 roku. Zob. Portret Kozianina – Tomasz Byrski
[2] budowę Domu Katolicko-Ludowego ukończono w 1924 r., poświęcił go kardynał Adam Stefan Sapieha (1867–1951). Jeszcze przed II wojną światową uruchomiono w nim kino „Płomień”, po wojnie funkcjonowało tu do 1999 r. kino „Marzenie”. Zob. Kino w Kozach
[3] Podpisy na dyplomie złożyli: Tomasz Szlagór – sekretarz (1869-1930), ks. Franciszek Żak – prezes (miejscowy proboszcz, 1889-1937), Antoni Furch (jeden z inicjatorów budowy Domu; 1866-1929)
