Kolejka linowa firmy Adolf Bleichert & Co. w Kozach

Funkcjonująca w Kozach od 1912 r. kolejka linowa obsługująca miejscowy kamieniołom została przebudowana w 1928 r. przez znaną – nie tylko w Europie – firmę Adolf Bleichert & Co. Leipzig AG (Leipzig-Gohlis). Nazwa firmy wielokrotnie się zmieniała, a powyższa obejmowała lata 1927-1932 [1]. Firma – od 1881 r. mająca siedzibę w Lipsku-Gohlis – zajmowała się głównie budową kolei linowych, dostarczając je na cały świat. Produkowała również dźwigi, urządzenia do załadunku statków, elektryczne koleje jednoszynowe, ciężarówki i pojazdy elektryczne. Bleichert jako pierwszy zbudował konstrukcję kolejek linowych opartą na naukowych podstawach [2]. W encyklopedii Brockhausa z 1934 r. pod hasłem: „kolejka linowa” zapisano: Konstrukcję kolejek linowych opartą na naukowych, metodycznie opracowanych podstawach udało się zbudować dopiero niemieckiemu inżynierowi Adolfowi Bleichertowi, którego dzieła zyskały światową sławę [3] Znaczenie Adolfa Bleicherta było jednak kwestionowane, zwłaszcza przez niektórych jego konkurentów.

Założyciel firmy zmarł 29 lipca 1901 r. w Davos. Firmą z powodzeniem kierowali i rozwijali jego najstarsi synowie Max von Bleichert  i Paul von Bleichert, którzy  działali jako współwłaściciele.

Przy przebudowie kolejki w Kozach w 1928 r. stare wagoniki zostały zastąpione nowocześniejszymi i większymi konstrukcjami. Nowe wagoniki mogły przewozić ładunek o masie do 500 kg. Do ich transportu zastosowano linę nośną o średnicy 48 mm dla wagoników załadowanych, natomiast dla pustych używano cieńszej liny o średnicy 28 mm. Cały system uzupełniała dodatkowa lina pomocnicza, tzw. lina chodząca, o grubości 19 mm. Modernizacja objęła także wymianę podpór na bardziej wytrzymałe, wykonane ze stali, co zwiększyło trwałość i bezpieczeństwo całej instalacji (wcześniej były drewniane).

W koziańskim krajobrazie długo można było oglądać wagoniki kolejki, które transportowały wydobywany kamień w kamieniołomie na stokach Hrobaczej Łąki oraz podpory. Kolejka kończyła się w pobliżu stacji kolejowej w Kozach, gdzie znajdowała się ładownia, sortownia oraz silosy magazynowe. Używana była do lat 70. XX wieku, po czym ją zdemontowano. Jeden z wagoników kolejki jest prezentowany w kamieniołomie. Jest to egzemplarz przekazany przez dawnego pracownika kamieniołomu Walentego Duźniaka.

W firmie Adolf Bleichert & Co. opierając się na założeniu, że skoro można transportować drogą powietrzną różne materiały, to przy zachowaniu odpowiednich środków bezpieczeństwa można również transportować ludzi [4] W ten sposób kolejka linowa przekształciła się w kolejkę linową dla pasażerów. Pierwsza powstała około 1903 roku. Przed 1939 r. firma zbudowała m. in. kolejki: na Górę Stołową, w pobliżu Kapsztadu (RPA, 1929), na Montserrat w Hiszpanii (1930), na Zugspitze w Niemczech (1931) oraz na Kasprowy Wierch (1935; przy jej budowie pracowali również Kozianie).

Firma założona przez Adolfa Bleicherta zakończyła swoją działalność w 1991 r. a likwidacja nastąpiła 2 lata później.

---

[1] Bleichert Seilbahnen, strona internetowa firmy i rodziny [dostęp 31.03.2026]

[2] Pierwsza na świecie kolej linowa powstała w Gdańsku. Skonstruował ją miejski inżynier Adam Wybe w 1664 r. Kolejka miała ułatwić prace fortyfikacyjne przy miejskich bastionach. Zob. Michał Ślubowski, Pierwsza kolej linowa na świecie powstała w Gdańsku w 1644 r. [dostęp 4.04.2026]

[3] cytat za: Manfred Hötzel, Adolf Bleichert und sein Werk [dostęp 4.04.2026]

[4] Według opowieści Kozian w historii kolejki byli śmiałkowie, którzy próbowali jechać wagonikami z kamieniem.