Jesienią 1939 roku Kozy wraz z całym regionem zostały włączone do Rzeszy Niemieckiej. Już 30 listopada władze niemieckie rejencji katowickiej wydały zarządzenie dotyczące akcji wysiedleńczej ludności polskiej, która miała objąć m.in. okolice Białej i Bielska. Przygotowania do wysiedleń poprzedził spis ludności, potocznie nazywany „palcówką”, przeprowadzony pod koniec 1939 roku. W jego trakcie mieszkańcy deklarowali swoją przynależność narodową. Niemieckie władze zamierzały w ten sposób zgromadzić informacje, które pozwoliłyby określić obszary zamieszkane przez ludność polską i wytypować osoby przeznaczone do wysiedlenia. (zob. Palcówka czyli „zgłoszenie celem policyjnego stwierdzenia ludności” 1939).
Dokument ze zbiorów własnych.
W ramach planowanej „germanizacji” we wrześniu 1940 roku rozpoczęły się przymusowe przesiedlenia ludności polskiej, czego przykładem była „Action Saybusch” na Żywiecczyźnie. Miało to na celu stworzenie miejsc zamieszkania dla etnicznych przesiedleńców niemieckich, żyjących jako mniejszości na wschód od granic Rzeszy, głównie z krajów bałtyckich, Rumunii i Wołynia na Ukrainie. Wysiedlani Polacy otrzymywali formalne nakazy opuszczenia swoich domów, gospodarstw.
Wysiedlenia z Kóz rozpoczęły w 1941 r. i trwały do połowy 1944 r. Pierwsze wysiedlenie rodziny Agnieszki Zielińskiej zamieszkałej w Kozach pod numerem 498 (obecnie ul. Dębowa 4) nastąpiło 14 listopada 1941 r. Wysiedlono wówczas 7 osób. W grudniu tego samego roku wysiedlono 61 osób z 9 domów.
Na miejsce Kozian osiedleni zostali Niemcy, których miejscowi nazywali bauerami.
Według Władysława Honkisza, który oparł się na materiałach Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce (instytucja wielokrotnie zmieniała swoją nazwę) wynika, że w Kozach w latach 1941-1944 wysiedlonych zostało 615 mieszkańców, ze 100 domów. W poszczególnych latach liczby te przedstawiały się następująco:
1941 r. – 68 osób z 10 domów,
1942 r – 327 osób z 55 domów,
1943 r. – 199 osób z 32 domów,
1944 r. – 21 osób z 3 domów.
Władysław Skoczylas opisuje przebieg wysiedleń: Niespodziewanie pewnego dnia pod wybrany dom konną bryczką podjeżdżał przyszły osiedleniec z urzędnikiem niemieckim asyście niemieckiej policji. Zaskoczonym i zszokowanym właścicielom domu komunikowano, że w ciągu określonego czasu mają opuścić dom i swoje gospodarstwo. Domownicy musieli dom opuścić pod nadzorem policji w ciągu nie dłużej niż 2 godzin. Często czas ten był skracany – czasem do 30 minut. (…) Meble, sprzęty, inwentarz żywy, płody rolne, żywność i cały pozostałe dobytek trzeba było zostawić. (…)
Wysiedleni mieszkańcy Kóz często znajdowali schronienie u swoich rodzin, krewnych lub sąsiadów. Zdarzało się również, że po opuszczeniu rodzinnych domów, podejmowali pracę najemną w gospodarstwach nowych właścicieli. Jak odnotował Władysław Skoczylas: mieszkając gdzie indziej, zatrudnieni zostali jako wyrobnicy u nowego <pana>. Zdarzało się także, że niemieccy osadnicy przejmując polskie gospodarstwa, łączyli je w większe, a następnie przebudowywali i przekształcali według własnego uznania.
Ostatnim wysiedleniem objęty został Zygmunt Honkisz nr domu 619 (obecnie ul. Dolna 19) – 28 czerwca 1944 r.
Bibliografia:
Honkisz Władysław, Jest taka wieś Kozy, Bielsko-Biala 1997
Skoczylas władysław, Podbeskidzka wieś Kozy. Lata okupacji hitlerowskiej, Kozy 2011