(Nie)znani związani z Kozami – Józef Czaderna

Józef Czaderna urodził się 16 marca 1889 roku w Kozach. Był synem Jakuba i Anny z domu Chrobak, a jego rodzina mieszkała w domu nr 329. 29 lipca 1902 roku rozpoczął naukę w zawodzie krawiec w Zakładzie im. Księdza Bosko w Oświęcimiu prowadzonym przez salezjan. Opuścił go 30 czerwca 1907 roku [1]. Następnie wstąpił do zakonu Towarzystwa św. Franciszka Salezego SDB, zostając bratem zakonnym – koadiutorem. Nowicjat odbył w latach 1908-1909 w Radnej [2], małej wsi położonej na terenie dzisiejszej Słowenii, znajdującej się wówczas w granicach Austro-Węgier. Pierwsze, czasowe śluby zakonne złożył 5 sierpnia 1909 roku, natomiast śluby wieczyste – w 1920 roku.

W czasie I wojny światowej powołany został do armii austro-węgierskiej.[3] Po zakończeniu wojny pracował w Salezjańskiej Szkole Organistowskiej w Przemyślu [4] jako nauczyciel kaligrafii i języka polskiego, prowadził także biuro parafialne.[5] Później przebywał w Domu Towarzystwa Salezjańskiego w Krakowie, gdzie był pracownikiem sekretariatu inspektorii krakowskiej (prawdopodobnie od 1938 r.).

Aresztowany przez Niemców 23 maja 1941 r. w domu zakonnym na Dębnikach w Krakowie. W maju tego samego roku represje objęły łącznie dwunastu salezjanów. Jako główny powód aresztowania podano m.in. współpracę z polskimi organizacjami niepodległościowych oraz udzielanie pomocy ukrywającym się polskim żołnierzom.[6] Uwięziony został wraz z innymi duchownymi w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie. Stamtąd 26 czerwca 1941 r. przetransportowany w grupie 50 osób do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Wśród deportowanych przeważali przedstawiciele polskiej inteligencji – urzędnicy, lekarze, nauczyciele i duchowni. Po przybyciu do obozu Józefowi Czadernie nadano numer więźniarski 17373. [7]

Zmarł 11 lipca 1941 roku, po zaledwie kilkunastu dniach pobytu w KL Auschwitz. Prawdopodobną przyczyną śmierci był nieleczony tyfus. W chwili śmierci miał 52 lata i od ponad 32 lat należał do zgromadzenia salezjańskiego.

---

[1] Personel salezjański i wychowankowie Zakładu im. Księdza Bosko w Oświęcimiu 1898–1917, oprac. ks. Waldemar Witold Żurek SDB, Biblioteka Salezjańskiej Prowincji św. Jacka w Krakowie nr 4, Lublin 2014, s. 45. [dostęp 7.09.2026]

Tamże również informacja o innych uczniach Zakładu urodzonych w Kozach. Byli to:

1. BOGONIOWSKI Franciszek – urodzony 4 października 1887 roku w Kozach, przybył do zakładu 28 sierpnia 1901 roku, opuścił zakład w październiku 1903 roku.
2. CZADERNA Stanisław – urodzony w Kozach, przybył do zakładu 19 grudnia 1909 roku, opuścił zakład 30 czerwca 1910 roku.
3. KNYCZ Józef – urodzony 18 marca 1886 roku w Kozach, przybył do zakładu 30 sierpnia 1901 roku, opuścił zakład 30 czerwca 1905 roku.
4. LASEK Jan – urodzony 11 lipca 1891 roku w Kozach, przybył do zakładu 31 sierpnia 1905 roku, opuścił zakład 30 czerwca 1909 roku.
5. MASTELA Stanisław – urodzony 2 kwietnia 1894 roku w Kozach, przybył do zakładu 26 sierpnia 1905 roku, opuścił zakład 13 stycznia 1908 roku.
6. ORLICKI Jan – urodzony 18 grudnia 1901 roku w Kozach, przybył do zakładu 3 sierpnbia 1913 roku.
7. PALONEK Stanisław – urodzony 4 września 1896 roku w Kozach, przybył do zakładu 4 sierpnia 1910 roku, opuścił zakład 15 czerwca 1914 roku.

[2] Personel i wychowankowie …, s. 45

[3] Martyrologium duchowieństwa – Polska XX w. (lata 1914 – 1989) [dostęp 7.09.2026]

[4] szkoła muzyczna w Przemyślu założona została w 1916 roku; była jedyną tego typu szkołą na świecie prowadzoną przez salezjanów

[5] Teresa Wantor-Cichy, Salezjanie w obozie Auschwitz, „Seminare. Poszukiwania naukowe”, t. 34, 2013, s. 319 [dostęp 7.09.2026]

[6] j.w., s. 314

[7] Ofiary Auschwitz-Birkenau [dostęp 7.08.2026]