Dawna Izba Porodowa w Kozach (1953-1980)

W 1953 roku otwarto w Kozach w pałacu Czeczów Izbę Porodową. Pomieszczenia Izby znajdowały się na parterze pałacu od strony zachodniej oraz w pomieszczeniach dawnej kaplicy Humborga. W latach następnych w pałacu zorganizowano pracę m. in. Przychodni Dentystycznej, Poradni Dziecięcej i dla Dorosłych, Poradnia dla Kobiet tworząc w ten sposób wiejski Ośrodek Zdrowia.

Remont i dostosowanie pomieszczeń do zadań Izby Porodowej rozpoczęto w 1952 r i ukończono w połowie marca. Izba dysponowała 10 łózkami dla kobiet, sześcioma pokojami i dwiema łazienkami oraz dużą salą dla noworodków. Pierwszy poród odbył się 23 marca 1953 r. Na świat przyszedł Paweł Warchoł.

Ówczesne Izby Porodowe tzw. „porodówki” nie były oddziałami szpitalnymi. Do porodówek kierowano kobiety z prawidłową ciążą, bez ewentualnych powikłań. Do koziańskiej Izby przychodziły rodzące kobiety z różnych miejscowości, często odległych od Kóz.

Jedną z położnych była Magdalena Sztafa (1893-1956, pochowana na cmentarzu parafialnym w Kozach), powszechnie znana jako ”Sztafina”. Jak wspominano w Kozach „Była akuszerką, którą żartobliwie przedstawiano dzieciom jako tę, która przynosi dzieci, prawie jak bocian.”[1] W latach 1961-1980 Izbą kierowała położna Gabriela Fołta.

„Z chwilą rozpoczęcia pracy w Kozach w 1955 r. przez lekarza Stanisława Bazana (1909-1985) praca położnych stała się  mniej stresująca, ponieważ zawsze można było liczyć na pomoc medyczną lekarza” [2] W 1967 r. został zatrudniony lekarz ginekolog Adam Migdał. Otwarto wtedy poradnię  dla kobiet w pałacu, a Adam Migdał jednocześnie sprawował nadzór nad Izbą Porodową.[3]

Józef Pysz (1929-2019), lekarz urodzony w Kozach wspominał: „Od początku wysoko oceniano pracę Izby Porodowej w Kozach. Jednostka ta w skali wojewódzkiej miała opinię wzorcowej, w szczególności jeśli chodzi o pracę jej personelu. Opieka nad rodzącą była oceniana bardzo wysoko nie tylko przez formalny nadzór, lecz przede wszystkim przez rodzące kobiety (…) Równocześnie jednak wszyscy podkreślali trudne warunki lokalowe, a nawet sanitarne z tym związane. Fakt, że w tych warunkach nie dochodziło do negatywnych przypadków, np. zakażeń, świadczył tylko o dobrej pracy personelu”(…)[4]

W latach 1953-1980 urodziło się w pałacowej Izbie Porodowej ok. 6500 dzieci (brak dokładnych danych o urodzeniach w latach 1953-1954).[5]

Decyzję o likwidacji Izby Porodowej w Kozach podjęto w 1980 r., kierując się przede wszystkim względami bezpieczeństwa kobiet rodzących i noworodków. Uznano, że porody odbywające się w niewielkich izbach porodowych wiążą się z większym ryzykiem, zwłaszcza w przypadku nagłych powikłań wymagających natychmiastowej interwencji lekarskiej lub zabiegu operacyjnego. Ze względu na ograniczone środki finansowe izby porodowe nie były w stanie zapewnić całodobowych dyżurów lekarskich ani odpowiedniego zaplecza specjalistycznego, niezbędnego do udzielania pomocy w stanach zagrożenia życia i zdrowia matki oraz dziecka. Istotnym czynnikiem były również problemy finansowe placówki. Brakowało środków na przeprowadzenie niezbędnego remontu budynku, modernizację pomieszczeń oraz zakup nowoczesnego wyposażenia medycznego, wymaganego przez zmieniające się standardy opieki położniczej. Na decyzję wpłynęły także zmiany organizacyjne zachodzące w służbie zdrowia na terenie Bielska-Białej i okolic. Dążono do koncentracji porodów w większych szpitalach dysponujących pełnym zapleczem diagnostycznym, operacyjnym oraz specjalistyczną opieką.

Józef Pysz, który w latach 1975-1980 pełnił funkcję Głównego Lekarza Wojewódzkiego w Bielsku-Białej, podjął trudną decyzję o zamknięciu Izby: „świadomy bardzo dobrej opinii środowiska o działalności tej placówki oraz wysokiej oceny pracy jej personelu, decyzja ta rodziła się we mnie w bólach!” [6] Ostatnie dziecko przyszło na świat 27 lipca 1980 r.[7]

Z historią Izby Porodowej nierozerwalnie związana jest kapliczka z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem, umieszczona na południowej ścianie budynku. Przez cały okres funkcjonowania porodówki była ona ważnym miejscem dla rodzących kobiet i ich rodzin. Młode matki oraz bliscy często ozdabiali kapliczkę kwiatami, powierzając opiece Matki Bożej nowo narodzone dzieci oraz dziękując za szczęśliwy poród W czasach PRL ówczesne władze podejmowały próby usunięcia kapliczki, jednak zdecydowany sprzeciw personelu Izby Porodowej sprawił, że pozostała ona na swoim miejscu.[8]

Po remoncie pałacu kapliczka nie powróciła na swoje pierwotne miejsce. Jej wieloletnia obecność na elewacji budynku trwale zapisała się jednak w pamięci mieszkańców i stała się częścią historii Izby Porodowej. Przywrócenie kapliczki na dawne miejsce byłoby wyrazem troski o zachowanie autentycznego charakteru obiektu oraz pamięci o jego przeszłości.

---

[1] Gabriela Fołta, Tadeusz Hankus, Zarys historii Izby Porodowej w Kozach 1953-1980, Kozy 2019, s. 21

[2] J.w. s. 26; Tadeusz Leśniak, Lekarz Stanisław Bazan, [w:] Zeszyty Społeczno-Historyczne Gminy Kozy, nr 4, 2010, s. 98-99

[3] J.w. s. 27

[4] J.w. s.42

[5] J.w. s. 41

[6] J.w. s. 43

[7] W opracowaniu „Zarys historii Izby Porodowej w Kozach 1953-1980” odnotowano, że ostatni poród miał miejsce 27 lipca 1980 r., s. 27; w artykule Bartłomieja Jurzaka, „Przyjazna porodówka” [w:] Wiadomości Koziańskie nr 9, 2018 autor podaje datę 26 sierpnia 1980 r., s. 14

[8] Bartosz Morawski, Kapliczki i krzyże przydrożne w Kozach, Kozy 2014, s. 67