700 lat Parafii w Pisarzowicach – kościół św. Marcina

Pisarzowice to kolejna miejscowość dawnego Księstwa Oświęcimskiego, która w tym roku obchodzi 700. rocznicę swoich najstarszych zachowanych wzmianek źródłowych. Po raz pierwszy zostały one odnotowane w 1326 r. w rejestrach świętopietrza i dziesięciny papieskiej, sporządzonych na potrzeby Stolicy Apostolskiej.

O pierwszym kościele w Pisarzowicach niewiele wiemy. Wzniesiony z drewna mógł spłonąć lub zostać rozebrany. Kolejny kościół został ufundowany przez Mikołaja Pisarzowskiego z żoną w 1. poł. XVI w. [1] Pisarzowscy stali się kolatorami (patronami) świątyni, m.in. dbali o wyposażenie świątyni, mieli prawo wpływu na obsadę probostwa (późniejszymi kolatorami byli właściciele majątku w Pisarzowicach).

W tym samym wieku w okresie reformacji kościołem przez kilkanaście lat władali kalwini, a katolickie nabożeństwa ponownie wprowadzono w 1598 r. [2] W latach 1666-1668 komendarzem dla nawróconych z kalwinizmu Kozian został ks. Jerzy (Grzegorz Hieronim) Piechowicz, proboszcz Pisarzowic (1654-1669). [3]

W aktach wizytacyjnych z 1598 r. zachował się zapis: drewniany kościół pod wezwaniem św. Marcina z Tours, posiada 3 ołtarze, z których główny jest konsekrowany, a co do pozostałych jest wątpliwe. Na suficie ma kasetony, oszalowanie malowane, okna nie są uszkodzone (… ) Ściany czyste, ozdobione obrazami. Dach pokryty gątami [4] Kolejni wizytatorzy zwracali uwagę na niszczejący kościół, zalecano by teren wokół kościoła bezwzględnie oczyszczono ze śmieci i brudów. [5] Poprawa następowała powoli, ale stopniowo. W 1690 r. z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Jana Stanisława Wosińskiego (1680-1699) świątynia została powiększona. [6] 

Kościół w prawie niezmienionym kształcie przetrwał do 1965 r. W sobotę 7 sierpnia pożar doszczętnie strawił drewnianą świątynię, bezcenny zabytek materialnego i duchowego dziedzictwa Pisarzowic. Z płomieni uratowano m.in. tabernakulum oraz obraz Matki Bożej Szkaplerznej. W tym czasie parafianie pod kierunkiem proboszcza ks. Tadeusza Wojniaka (1954-1966) urządzili tymczasową kaplicę na starej plebani.

Już w 1966 r. rozpoczęto starania  o zgodę ówczesnych władz na budowę nowego kościoła. Budowa była realizowana w latach 1968-1973 według projektu Zbigniewa Zguda z Krakowa, a wystrój kościoła zaprojektował Andrzej Dzięgielewski. Ówczesny arcybiskup metropolita krakowski Karol Wojtyła aktywnie wspierał dzieło budowy świątyni i już w 1968 r. poświęcił kamień węgielny. Cieszymy się, ze ta sprawa znalazła zrozumienie u czynników, które w trybie administracyjnym o tym decydują. Cieszymy się i życzymy sobie, ażeby wszystkie podobne sprawy, tak liczne, wszystkie podobne potrzeby – tak mnogie, znalazły podobne zrozumienie (…) żeby wszędzie tam, gdzie ludziom wierzącym potrzeba kościoła, ten kościół mógł powstać (fragm. kazania abp Karola Wojtyły w Pisarzowicach) [7] W 1970 r. poświęcił krzyż na wieżę, a 10 listopada 1973 r. dokonał konsekracji nowego kościoła i podarował dlań tabernakulum. Sam kościół wydaje się bardzo udany. Mieści w swoim obrębie dodatkową kaplicę na II piętrze oraz sale katechetyczną na I piętrze, przestrzeń sakralna jest obszerna i bardzo przejrzysta. Rzecz jasna, że wszystko jeszcze domaga się ostatecznego wykończenia, jednak zasadnicze praca jest już dokonana. Na pewno też budowa i konsekracja kościoła przyczyniła się do tej niezwykłej mobilizacji duchowej parafian w czasie wizytacji, oraz umiejętnej współpracy z parafianami proboszcza Stanisława Pieli (z akt wizytacyjnych kard. Karola Wojtyły).[8]

Świątynia architektonicznie ma przypominać łódź św. Piotra. Wewnątrz kościoła na ścianach wykonano malowidła biblijne, a jednym z obrazów przedstawiono wybór kardynała Karola Wojtyły na papieża. W latach 80. XX w. parafianie ufundowali dzwony, ławki, organy i ogrodzenie. 10 lat później odnowiono polichromię, wstawiono do okien monumentalne witraże według projektu Józefa Furdyny z Krakowa.

Dzięki staraniom proboszcza ks. Janusza Gacka (1991-obecnie) zmieniono prezbiterium, które umożliwiło m.in. ekspozycję cennego obrazu z poł. XVI w. przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus na rękach w otoczeniu Św. Marcina (z żebrakiem klęczącym u jego stóp ) i papieża Urbana. Odnowione prezbiterium poświęcił w 2014 r. ks. bp Roman Pindel, ordynariusz Diecezji Bielsko-Żywieckiej. Formę obudowy utrzymano w stylu neogotyckim, nawiązującym do istniejących w takim samym kształcie okien. Projekt przygotowała firma „Kojder & Kojder Architekci” z Kęt. [9]

Późnogotycki obraz w typie Sacra  Conversazione (Święta Rozmowa) – wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus był prawdopodobnie środkową częścią nieistniejącego tryptyku z ok. 1510-1520 r. (uratowany z pożaru starej świątyni) związany z krakowskim warsztatem Mistrza Rodziny Marii. Obraz wcześniej był dwukrotnie całkowicie przemalowywany. Na przełomie XIX i XX wieku obraz przedstawiał Matkę Boską z adorującymi karmelitanami. Najstarszy wizerunek został przywrócony w wyniku prac konserwatorskich prowadzonych w latach 1969-71. Kolejna konserwacja techniczna i estetyczna został przeprowadzona w latach 2020-2021.

---

Obchody 700-lecia wspólnoty parafialnej w Pisarzowicach zapoczątkowane zostały już w 2025 r. trwają. Najważniejsze wydarzenia pod wspólnym tytułem „700 lat wspólnoty. Pisarzowice dawniej i dziś”  rozpoczną się we wrześniu br. Będzie to m.in. cykl wykładów i warsztatów historycznych oraz okolicznościowa wystawa.

---

[1] Ks. Juliusz Olejak, Dzieje parafii Pisarzowice. Od zarania do 1945 roku, Pisarzowice 2019, s. 57;

[2] j.w. s. 58

[3] j.w. s. 134; imię Grzegorz Hieronim Piechowicz [w:] Jan Rodak, Schola et ambona. Z dziejów kaznodziejstwa i duszpasterstwa parafialnego w kościele pisarzowickim (do roku 1680), Bielsko-Biała 2012

[4] Jan Rodak (…), s. 42

[5] j.w. s. 44

[6] j.w. s. 39

[7] Historia Parafii [dostęp 23.08.2026]

[8] j.w.

[9] 50-lecie poświęcenia kościoła w Pisarzowicach, Pisarzowice 2023